Γονιμότητα μετά τον Καρκίνο

Η διάγνωση του καρκίνου φέρνει μια γυναίκα αντιμέτωπη με πολλές αποφάσεις που αφορούν άμεσα την υγεία και τη θεραπεία της. Για όσες βρίσκονται σε αναπαραγωγική ηλικία, ένα ακόμη σημαντικό ερώτημα είναι τι μπορεί να συμβεί με τη γονιμότητα μετά τον καρκίνο και αν θα έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν παιδί στο μέλλον.

Ορισμένες αντικαρκινικές θεραπείες, όπως η χημειοθεραπεία, η ακτινοθεραπεία και συγκεκριμένες χειρουργικές επεμβάσεις, μπορούν να επηρεάσουν τις ωοθήκες, τη μήτρα ή τη λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος. Ο βαθμός της επίδρασης όμως δεν είναι ίδιος για όλες τις γυναίκες και εξαρτάται από παράγοντες όπως η ηλικία, το είδος του καρκίνου, το θεραπευτικό σχήμα και το ωοθηκικό απόθεμα πριν από την έναρξη της θεραπείας.

Για τον λόγο αυτό, όταν το επιτρέπουν οι συνθήκες, η ενημέρωση σχετικά με τη διατήρηση της γονιμότητας καλό είναι να γίνεται πριν από την έναρξη της αντικαρκινικής αγωγής. Η κατάψυξη ωαρίων, η κρυοσυντήρηση εμβρύων και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, η κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού αποτελούν σήμερα σημαντικές επιλογές που μπορούν να διατηρήσουν τη δυνατότητα μελλοντικής τεκνοποίησης.

Πώς μπορεί ο καρκίνος και οι θεραπείες του να επηρεάσουν τη γονιμότητα;

Η επίδραση του καρκίνου στη γονιμότητα δεν είναι ίδια για κάθε γυναίκα. Σημαντικό ρόλο παίζουν το είδος και η θέση του καρκίνου, η ηλικία της ασθενούς, το ωοθηκικό απόθεμα πριν από τη θεραπεία, καθώς και το είδος, η διάρκεια και η δοσολογία της αντικαρκινικής αγωγής.

Η χημειοθεραπεία μπορεί, ανάλογα με τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται, να προκαλέσει βλάβη στα ωοθυλάκια και να μειώσει το ωοθηκικό απόθεμα. Σε ορισμένες γυναίκες η λειτουργία των ωοθηκών μπορεί να επανέλθει μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας, ενώ σε άλλες μπορεί να εμφανιστεί πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια ή πρόωρη εμμηνόπαυση.

Η ακτινοθεραπεία, ιδιαίτερα όταν εφαρμόζεται στην περιοχή της πυέλου, μπορεί να επηρεάσει τις ωοθήκες και, ανάλογα με τη δόση και το πεδίο ακτινοβόλησης, να επηρεάσει και τη μήτρα. Ακτινοθεραπεία ή θεραπευτικές παρεμβάσεις στην περιοχή του εγκεφάλου μπορεί επίσης, σε ορισμένες περιπτώσεις, να επηρεάσουν την υπόφυση και τις ορμόνες που ρυθμίζουν τη λειτουργία των ωοθηκών.

Αντίστοιχα, ορισμένες χειρουργικές επεμβάσεις για την αντιμετώπιση του καρκίνου μπορεί να περιλαμβάνουν την αφαίρεση μίας ή και των δύο ωοθηκών ή, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, της μήτρας, επηρεάζοντας άμεσα τη δυνατότητα μελλοντικής εγκυμοσύνης.

Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό ο πιθανός κίνδυνος για τη γονιμότητα να αξιολογείται πριν από την έναρξη της αντικαρκινικής θεραπείας, όταν αυτό είναι εφικτό. Έτσι, η γυναίκα μπορεί να ενημερωθεί έγκαιρα για τις διαθέσιμες επιλογές διατήρησης της γονιμότητάς της και να λάβει μαζί με την ιατρική ομάδα την καταλληλότερη απόφαση για τη δική της περίπτωση.

Διατήρηση γονιμότητας πριν από τη θεραπεία του καρκίνου

Όταν υπάρχει πιθανότητα η αντικαρκινική θεραπεία να επηρεάσει τη γονιμότητα, η συζήτηση για τις διαθέσιμες επιλογές καλό είναι να γίνεται όσο το δυνατόν νωρίτερα και, εφόσον είναι ιατρικά εφικτό, πριν από την έναρξη της θεραπείας. Η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου εξαρτάται από την ηλικία της γυναίκας, το είδος του καρκίνου, το διαθέσιμο χρονικό περιθώριο και το θεραπευτικό πλάνο που έχει καθορίσει η ογκολογική ομάδα.

Μία από τις συχνότερες επιλογές είναι η κατάψυξη ωαρίων. Η γυναίκα υποβάλλεται σε ελεγχόμενη διέγερση των ωοθηκών με φαρμακευτική αγωγή, ακολουθεί ωοληψία και τα ώριμα ωάρια καταψύχονται για μελλοντική χρήση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, και πάντα σε συνεργασία με την ογκολογική ομάδα, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ειδικά τροποποιημένα πρωτόκολλα διέγερσης.

Μια ακόμη επιλογή είναι η κρυοσυντήρηση εμβρύων. Στην περίπτωση αυτή, μετά την ωοληψία τα ωάρια γονιμοποιούνται με σπέρμα και τα έμβρυα που δημιουργούνται καταψύχονται ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο μέλλον στο πλαίσιο εξωσωματικής γονιμοποίησης.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να εφαρμοστεί και κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού. Κατά τη διαδικασία αυτή αφαιρείται χειρουργικά τμήμα ωοθηκικού ιστού και καταψύχεται, με στόχο να μπορεί να χρησιμοποιηθεί μετά την ολοκλήρωση της αντικαρκινικής θεραπείας. Η συγκεκριμένη μέθοδος μπορεί να αποτελέσει σημαντική επιλογή όταν δεν υπάρχει αρκετός χρόνος για διέγερση των ωοθηκών.

Η απόφαση πρέπει πάντα να λαμβάνεται εξατομικευμένα, με βασικό στόχο να διατηρηθούν οι πιθανότητες μελλοντικής τεκνοποίησης χωρίς να επηρεάζεται η ασφάλεια ή η έγκαιρη έναρξη της θεραπείας για τον καρκίνο.

Μπορώ να αποκτήσω παιδί μετά τη θεραπεία του καρκίνου;

Η δυνατότητα μιας γυναίκας να αποκτήσει παιδί μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας για τον καρκίνο εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Η ηλικία, το είδος και η διάρκεια της θεραπείας, η λειτουργία των ωοθηκών μετά την αγωγή, η κατάσταση της μήτρας και το εάν έχει προηγηθεί κάποια μέθοδος διατήρησης της γονιμότητας παίζουν σημαντικό ρόλο.

Σε ορισμένες γυναίκες η ωοθηκική λειτουργία διατηρείται ή επανέρχεται μετά τη θεραπεία και μπορεί να είναι δυνατή ακόμη και η φυσική σύλληψη. Σε άλλες περιπτώσεις, η αντικαρκινική αγωγή μπορεί να έχει μειώσει σημαντικά το ωοθηκικό απόθεμα και να χρειάζεται η βοήθεια της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.

Εάν πριν από την έναρξη της θεραπείας έχουν καταψυχθεί ωάρια ή έμβρυα, μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο μέλλον στο πλαίσιο εξωσωματικής γονιμοποίησης. Αν έχει πραγματοποιηθεί κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού, η δυνατότητα επαναμεταμόσχευσής του εξετάζεται εξατομικευμένα και μόνο όταν θεωρείται κατάλληλη και ασφαλής για τη συγκεκριμένη ασθενή.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα μετά τον καρκίνο που να είναι κατάλληλο για όλες τις γυναίκες ώστε να ξεκινήσουν προσπάθειες εγκυμοσύνης. Η κατάλληλη στιγμή εξαρτάται από τον τύπο του καρκίνου, τη θεραπεία που έχει προηγηθεί και τον κίνδυνο υποτροπής. Για τον λόγο αυτό, η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται σε συνεργασία με την ογκολογική ομάδα και τον ειδικό γονιμότητας.

Με τη σωστή αξιολόγηση μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας μπορούν να εκτιμηθούν η ωοθηκική λειτουργία, οι διαθέσιμες αναπαραγωγικές επιλογές και ο ασφαλέστερος τρόπος με τον οποίο μπορεί μια γυναίκα να προχωρήσει στην προσπάθειά της να αποκτήσει παιδί.

Η σημασία της συνεργασίας ογκολόγου και ειδικού γονιμότητας

Η διατήρηση της γονιμότητας σε μια γυναίκα που πρόκειται να υποβληθεί σε θεραπεία για καρκίνο απαιτεί σωστό σχεδιασμό και συνεργασία μεταξύ διαφορετικών ιατρικών ειδικοτήτων. Η ογκολογική θεραπεία αποτελεί πάντα προτεραιότητα, όμως όταν υπάρχει επιθυμία για μελλοντική τεκνοποίηση, είναι σημαντικό να αξιολογούνται εγκαίρως και οι διαθέσιμες επιλογές για τη γονιμότητα.

Η συνεργασία ανάμεσα στην ογκολογική ομάδα και τον ειδικό γονιμότητας επιτρέπει να εκτιμηθούν το είδος και το χρονοδιάγραμμα της θεραπείας, η ηλικία της γυναίκας, το ωοθηκικό απόθεμα και ο πιθανός κίνδυνος που διατρέχει η αναπαραγωγική της ικανότητα. Με βάση αυτά τα στοιχεία μπορεί να επιλεγεί η κατάλληλη μέθοδος διατήρησης της γονιμότητας, χωρίς να προκαλείται αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην έναρξη της αντικαρκινικής θεραπείας.

Ο Παναγιώτης Καλιαντζής MD, MRCOG, DFFP, Μαιευτήρας – Χειρουργός Γυναικολόγος και Ειδικός στην Εξωσωματική Γονιμοποίηση, μπορεί να αξιολογήσει εξατομικευμένα τη γονιμότητα μιας γυναίκας πριν ή μετά τη θεραπεία για καρκίνο και, σε συνεργασία με την ογκολογική της ομάδα, να συζητήσει τις διαθέσιμες επιλογές διατήρησης ή αποκατάστασης της αναπαραγωγικής δυνατότητας.

Η έγκαιρη ενημέρωση είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς δίνει στη γυναίκα τη δυνατότητα να γνωρίζει τις επιλογές της και να συμμετέχει ενεργά στις αποφάσεις που αφορούν όχι μόνο τη θεραπεία της, αλλά και τα μελλοντικά της σχέδια για δημιουργία οικογένειας.

Συχνές Ερωτήσεις για τη Γονιμότητα μετά τον Καρκίνο

Η χημειοθεραπεία προκαλεί πάντα υπογονιμότητα;

Όχι. Η επίδραση της χημειοθεραπείας στη γονιμότητα εξαρτάται από το είδος των φαρμάκων, τη συνολική δόση, τη διάρκεια της θεραπείας, την ηλικία της γυναίκας και το ωοθηκικό απόθεμα πριν από την έναρξη της αγωγής. Σε ορισμένες γυναίκες η λειτουργία των ωοθηκών μπορεί να επανέλθει μετά τη θεραπεία, ενώ σε άλλες μπορεί να υπάρξει σημαντικότερη μείωση της γονιμότητας.

Μπορώ να καταψύξω ωάρια πριν από τη χημειοθεραπεία;

Ναι, σε πολλές περιπτώσεις η κατάψυξη ωαρίων μπορεί να πραγματοποιηθεί πριν από την έναρξη της χημειοθεραπείας. Η δυνατότητα αυτή πρέπει να αξιολογείται γρήγορα και πάντα σε συνεννόηση με την ογκολογική ομάδα, ώστε να μη δημιουργείται μη αποδεκτή καθυστέρηση στην αντικαρκινική θεραπεία.

Πόσο χρόνο χρειάζεται η διαδικασία κατάψυξης ωαρίων;

Η διαδικασία περιλαμβάνει συνήθως διέγερση των ωοθηκών για περίπου δύο εβδομάδες και στη συνέχεια ωοληψία. Ωστόσο, το ακριβές χρονοδιάγραμμα εξαρτάται από την κατάσταση της γυναίκας και από το θεραπευτικό πλάνο για τον καρκίνο.

Τι είναι η κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού;

Πρόκειται για μέθοδο κατά την οποία αφαιρείται και καταψύχεται τμήμα ωοθηκικού ιστού πριν από την έναρξη μιας θεραπείας που μπορεί να επηρεάσει τη γονιμότητα. Μετά την ολοκλήρωση της αντικαρκινικής αγωγής, μπορεί σε κατάλληλα επιλεγμένες περιπτώσεις να εξεταστεί η επαναμεταμόσχευση του ιστού.

Μπορώ να μείνω έγκυος φυσιολογικά μετά τον καρκίνο;

Σε ορισμένες γυναίκες, ναι. Εάν η ωοθηκική λειτουργία έχει διατηρηθεί και δεν υπάρχουν άλλοι παράγοντες που εμποδίζουν τη σύλληψη, μπορεί να είναι δυνατή φυσική εγκυμοσύνη. Η αναπαραγωγική ικανότητα μετά τη θεραπεία πρέπει να αξιολογείται εξατομικευμένα.

Πότε μπορώ να προσπαθήσω για εγκυμοσύνη μετά τη θεραπεία του καρκίνου;

Δεν υπάρχει ένα χρονικό διάστημα που να ισχύει για όλες τις γυναίκες. Η κατάλληλη στιγμή εξαρτάται από το είδος του καρκίνου, τη θεραπεία που έχει προηγηθεί, τον κίνδυνο υποτροπής και τη γενική κατάσταση της ασθενούς. Η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται μαζί με την ογκολογική ομάδα και τον ειδικό γονιμότητας.

Ποιος είναι ο κατάλληλος γιατρός για διατήρηση γονιμότητας μετά από διάγνωση καρκίνου;

Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται από γυναικολόγο με εξειδίκευση στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και στη διατήρηση της γονιμότητας. Ο Παναγιώτης Καλιαντζής MD, MRCOG, DFFP, Μαιευτήρας – Χειρουργός Γυναικολόγος και Ειδικός στην Εξωσωματική Γονιμοποίηση, μπορεί να αξιολογήσει τις διαθέσιμες επιλογές και να οργανώσει, σε συνεργασία με την ογκολογική ομάδα, το κατάλληλο πλάνο για κάθε γυναίκα.